Σημαντικό "εργαλείο" για τη βελτίωση της βιοποικιλότητας του παρόχθιου οικοσυστήματος είναι η διαχείριση των παρόχθιων δασών, όπως αναφέρει σε σχετική μελέτη του ο επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος του ΤΕΙ Λάρισας Γεώργιος Ευθυμίου.
 |
Ρέμα Βαλανάρη
(φωτογρ. Δασαμάρι S.O.S.) |
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Ευθυμίου, με τη συρρίκνωση των δασικών εκτάσεων, λόγω έντονων ανθρώπινων δραστηριοτήτων (υλοτομιών, πυρκαγιών, εκχερσώσεων, υποβάθμισης, αλλαγής χρήσεων γης), μειώνεται δραστικά η ποικιλία της ζωής. Μια σημαντική οικολογικά κατηγορία δασικών εκτάσεων είναι η
παρόχθια δασική βλάστηση, η φυσική βλάστηση που η ύπαρξη και η ζωτικότητά της εξαρτάται από την άμεση ή έμμεση επίδραση του νερού, επιφανειακού ή υπόγειου. Είναι οικοσυστήματα με μεγάλη δυναμική τα οποία αποτελούν σημαντική κατηγορία δασικών οικοσυστημάτων καθότι στηρίζει πλούσια βιοποικιλότητα, εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Ευθυμίου και προσθέτει πως ο μεγάλος αριθμός των παρόχθιων ξυλωδών δασοπονικών ειδών (δέντρων και θάμνων) σχηματίζουν παρόχθιες συστάδες με πλούσια και πυκνή κατακόρυφη δομή. Εμφανίζουν ποικιλία και μείξη ειδών και στους τρεις ορόφους (υπώροφο, μεσώροφο, ανώροφο).
"Εκείνο που έχει ιδιαίτερο οικολογικό και επιστημονικό ενδιαφέρον για τα μεσογειακά παρόχθια δάση (δάση γαλαρίας) είναι η ύπαρξη σε αυτά μεγάλης ποικιλίας αναρριχώμενων ειδών με σημαντική οικολογική και εμπορική αξία (π.χ. λυκίσκος). Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα των παραπάνω αποτελεί το φυσικό παραποτάμιο δάσος του Νέστου (Ευθυμίου, 2000), στο οποίο έχουν καταγραφεί περισσότερα από 15 διαφορετικά είδη αναρριχώμενων ειδών. Η ύπαρξή τους δίνει την αίσθηση της 'ζούγκλας' λόγω της μη εύκολης προσπελασιμότητας, δημιουργώντας κατά θέσεις, απαράμιλλου κάλους τοπία με φυσικές πράσινες 'κουρτίνες'. Παράλληλα, η παρόχθια δασική βλάστηση που απαντάται κατά μήκος μικρών και μεγάλων ποταμών, χειμάρρων ακόμη και στα αρδευτικά και στραγγιστικά κανάλια, παρέχει θέσεις για φωλεοποίηση, τροφή και απόκρυψη ειδών της πανίδας, βελτιώνοντας τη βιοποικιλότητα των ειδών" επισημαίνει ο επίκουρος καθηγητής στο ΤΕΙ Λάρισας.
Κίνδυνοι
Όπως επισημαίνει ο κ. Ευθυμίου στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, οι κίνδυνοι που απειλούν την ύπαρξη και δυναμική λειτουργία των παρόχθιων οικοσυστημάτων ταυτίζονται με αυτούς που υποβαθμίζουν τη βιοποικιλότητά τους. Οι σημαντικότερες απειλές που έχουν καταγραφεί και οι οποίες απειλούν την ύπαρξη και τη βιοποικιλότητα των παρόχθιων δασικών οικοσυστημάτων είναι η υλοτομία – αφανισμός της παρόχθιας βλάστησης, για επέκταση των καλλιεργούμενων εκτάσεων, συχνά μέχρι την κοίτη του ποταμού, χειμάρρου ή ρέματος, με την όποια υποβάθμιση συνεπάγεται αυτό, για τη βιοποικιλότητα αλλά και τη σταθερότητα των όχθεων.
"Ίσως, ο σημαντικότερος κίνδυνος σήμερα για τις παρόχθιες νησίδες πρασίνου στην ελληνική ύπαιθρο είναι η καύση της παρόχθιας βλάστησης. Συνήθως, η συνήθεια αυτή αποτελεί εσκεμμένη ενέργεια για την κακώς νοούμενη 'διαχείριση' της κακώς νοούμενης ανεπιθύμητης βλάστησης στα όρια του αγροτεμαχίου ή τις ανισοσταθμίες μεταξύ γεωργικών γαιών. Άλλοτε πάλι, η καύση της παρόχθιας βλάστησης αποτελεί τυχαίο γεγονός που οφείλεται στην καύση της γειτονικής στο ρέμα καλαμιάς χωρίς μέτρα προφύλαξης, με συνέπεια την επέκταση της φωτιάς" σημειώνει ο ερευνητής.
Επίσης, ο πιο σημαντικός κίνδυνος, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η έλλειψη διαχείρισης της παρόχθιας βλάστησης, γεγονός που συνεπάγεται την εγκατάλειψη αυτών των οικοσυστημάτων στην "τύχη τους" και στις συνέπειες των από αμέλεια ή πρόθεση ενεργειών των ανθρώπων της υπαίθρου.
Η επιχωμάτωση της όχθης, συχνά και τμήματος της κοίτης σε πολλά μικρότερα ή μεγαλύτερα ρέματα, για τη δημιουργία κατασκευών, συχνά χαρακτηριζόμενων ως έργα διευθέτησης κοίτης, ελαχιστοποιούν και συνήθως εξαφανίζουν την παρόχθια βλάστηση. Το "καθάρισμα" της κοίτης των στραγγιστικών ή αρδευτικών καναλιών σημαίνει την αποψίλωση της όποιας παρόχθιας βλάστησης έχει αναπτυχθεί στην κοίτη και τα πρανή της όχθης τους. Η διατήρηση, όμως, της παρόχθιας δασικής βλάστησης στα πρανή της όχθης, εξασφαλίζει σταθερότητα σε αυτά, φιλτράρει το νερό, βελτιώνει την ποιότητα του νερού με την συγκράτηση των φορτίων του, αυξάνει τη βιοποικιλότητα, εξασφαλίζει ενδιαιτήματα για την άγρια ζωή και βελτιώνει αισθητικά το τοπίο, παρέχοντας ευκαιρίες για πεζοπορία, ποδηλασία και άλλες δράσεις αναψυχής στα μικρά και μεγάλα ποτάμια ή ρέματα που διασχίζουν αστικές ή περιαστικές περιοχές.