Δεν πάει άλλο... πρέπει, επιτέλους, ν' αλλάξει το μοντέλο της δασοπυρόσβεσης

Δεν πάει άλλο... πρέπει, επιτέλους, ν' αλλάξει
το μοντέλο της δασοπυρόσβεσης

του Αντώνιου Καπετάνιου
δασολόγου-περιβαλλοντολόγου

Τα είχαμε πει και παλαιότερα, τα λέμε κάθε χρόνο, που δυστυχώς έχουμε και μια νέα οικολογική (κι όχι μόνον…) καταστροφή στη χώρα λόγω των δασοπυρκαγιών. Είναι προφανές, κατάδεικτο, ότι πια το παρόν μοντέλο δασοπυρόσβεσης, που εφαρμόζεται, είναι όχι απλά αναποτελεσματικό, αλλά καταστροφικό. Κι ότι, εξαιτίας και τούτου του γεγονότος, το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας γίνεται κάθε χρονιά και φτωχότερο, οδηγούμενη η χώρα στην ερημοποίησή της!

Πάντα, για κάθε καταστροφικό γεγονός δασοπυρκαγιάς υπάρχει η εύσχημη δικαιολόγηση της κατάστασης: φταίει ο καύσωνας, φταίνε οι άνεμοι, φταίει η “κλιματική κρίση” (εξού και οι μεγαπυρκαγιές στη χώρα και ανά τον κόσμο…), φταίνε οι εμπρηστές, φταίει γενικώς “ο κακός μας ο καιρός” (κυριολεκτικά και μεταφορικά). Όμως εκείνο που βασικά φταίει είναι η κακή δασοπροστασία-δασοπυρόσβεση, που ξεκινά από το ζήτημα της πρόληψης και φτάνει στο κρίσιμο ζήτημα της κατάσβεσης. Κι είναι βασικό να κατανοηθεί πως αυτά τα δύο ζητήματα, η πρόληψη και η καταστολή, είναι αλληλένδετα, και πως πρέπει ν’ ασκούνται από ένα όργανο, που θα έχει και τη συνολική ευθύνη της κατάστασης. Το πώς στην καλή μας Ελλάδα αυτά κατορθώσαμε με μια δικαιολογητική λογική να τα διαχωρίσουμε, και να πούμε την πρόληψη ασκεί η δασική υπηρεσία και την καταστολή η πυροσβεστική υπηρεσία, ε αυτό με αφήνει (χρόνους τώρα…) κυριολεκτικά εμβρόντητο (με ταράσσει δε, και με κάμνει να εξίσταμαι, ως ειδικό επιστήμονα περί της δασοπροστασίας…)

Μας είπαν, μάλλον θα το ξαναπούν…, να μην κάνουμε “κριτική του καναπέ” (ή “της πολυθρόνας”). Γιατί έτσι αερολογούμε και μόνον κακό κάμνουμε. Όμως κρίνουμε διότι γνωρίζουμε ως ειδικοί επιστήμονες, και μάλιστα επί του πεδίου κι όχι "επί του καναπέως", κι έχουμε το δικαίωμα και την υποχρέωση να το κάμνουμε, όσο το μπορούμε και μας “αφήνουν να μιλούμε”, διότι πρέπει ν’ αλλάξει αυτή η τραγική κατάσταση. Και ως προς τούτο θεωρούμε ότι η κριτική μας συμβάλλει.

Οι ένοχοι για τη διαχρονική απουσία δασοπροστασίας

Αναδημοσιεύουμε, από τον ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ, απόσπασμα ένος σημαντικού άρθρου περί δασοπροστασίας.

Οι ένοχοι για τη διαχρονική απουσία δασοπροστασίας

Στη χώρα μας, η τραγική επανάληψη καταστροφικών πυρκαγιών, από τη δεκαετία του '90 μέχρι σήμερα, αποτελεί την καλύτερη απόδειξη της αποτυχίας της πολιτικής όλων των κυβερνήσεων στη διαχείριση και δασοπροστασία.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις υλοποίησαν αποφασιστικά τις κατευθύνσεις της ΕΕ (...) απογυμνώνοντάς την από τον προληπτικό χαρακτήρα της και δίνοντας έμφαση κυρίως στην καταστολή της πυρκαγιάς, αφού πρώτα αυτή εκδηλωθεί. Ετσι, οδηγούμαστε στη σημερινή κατάσταση, με τα δάση-εμπορεύματα να παραμένουν απροστάτευτα και να παραδίδονται στις φλόγες, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες χρήσεις γης, επενδύσεις κ.λπ. (...)

Ολες οι αστικές κυβερνήσεις έκαναν τα αδύνατα δυνατά, στην προσπάθειά τους να κρύψουν ότι στις 10ετίες '60, '70, '80, '90 οι εμπρησμοί ήταν πάνω από το 65% των αιτίων των πυρκαγιών και κατέστρεφαν πάνω από το 85% των καμένων δασικών οικοσυστημάτων σύμφωνα με στοιχεία της Δασικής Υπηρεσίας και ότι οι πυρκαγιές ήταν βασικό εργαλείο μεταβολής του χαρακτήρα των καμένων δασών και δασικών εκτάσεων σε τουριστικές και άλλες επιχειρήσεις, οικόπεδα, οικισμούς, πολυτελείς βίλες, «δασικά χωριά» κ.λπ. Αλλωστε γι' αυτό ο σχεδιασμός χρήσεων γης γίνεται ή νομιμοποιείται στη βάση των αναγκών και επιλογών των μονοπωλιακών ομίλων (...)

Η δασοπροστασία ως θεμελιώδης πλευρά της ολοκληρωμένης διαχείρισης των δασών

Η προστασία των δασών (δασοπροστασία) αποτελεί —και πρέπει να αποτελεί— μια θεμελιώδη και κεφαλαιώδη πλευρά της ολοκληρωμένης διαχείρισης των δασών.

Το πρόγραμμα AntiNero βλάπτει σοβαρά τη βιοποικιλότητα!

Αλλη μια καταγγελία του προγράμματος AntiNero, αυτή τη φορά από την Οικολογική Κίνηση Πάτρας (ΟΙΚΙΠΑ). Σαρωτική καταστροφή της βλάστησης του υπορόφου με επιπτώσεις στη χλωρίδα και την πανίδα. Ο,τι ακριβώς εφαρμόζεται και στο ορεινό Πικέρμι τα τελευταία χρόνια απο τις διοικήσεις του Δήμου Ραφήνας. (Είπαμε οικολόγοι, όχι «οικολόγοι»...)

---

Η ΟΙΚΙΠΑ προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ζητά την ορθή εφαρμογή της αντιπυρικής προστασίας των δασών.

Τις ενστάσεις της για την εφαρμογή του προγράμματος AntiNero καταθέτει η ΟΙΚΙΠΑ με δημόσια ανακοίνωσή της, λαμβάνοντας υπόψη την χείριστη και πιλοτική εφαρμογή του ανωτέρω προγράμματος σε δασικές περιοχές της Ηλείας (Καϊάφας).

Για το λόγο αυτό η ΟΙΚΙΠΑ μαζί με άλλες 33 συλλογικότητες και 178 πολίτες από όλη την Ελλάδα, υπέβαλε αναφορά ενώπιον της Επιτροπής Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, σχετική με τις παραβιάσεις της νομοθεσίας της ΕΕ στο πλαίσιο της εφαρμογής του προγράμματος AntiNero.

Στην ανακοίνωσή της η ΟΙΚΙΠΑ επισημαίνει:

Ή θα επιστρέψουν οι Δασικοί στα Δάση ή τα Δάση θα φύγουν από τη Χώρα

Ή θα επιστρέψουν οι Δασικοί στα Δάση
ή τα Δάση θα φύγουν από τη Χώρα

Της σιωπής προηγείται πάντα η εγκατάλειψη. Κι αν σήμερα τα δάση σωπαίνουν, είναι γιατί έχουν εγκαταληφθεί εδώ και χρόνια.

Η Ελλάδα, χώρα φτωχή σε πεδιάδες μα πλούσια σε βουνά και λόγγους, είχε για δεκαετίες μια ισχυρή και περήφανη Δασική Υπηρεσία. Ένα σώμα με επιστημονική γνώση, εμπειρική σοφία και σεβασμό στη γη. Οι δασολόγοι, οι δασοφύλακες, οι εργατοτεχνίτες του δάσους ήταν οι αφανείς ήρωες του φυσικού μας πλούτου. Τους ήξερες με το μικρό τους όνομα στο χωριό. Τους έβλεπες να περπατούν στις κορφές και να μιλούν με τα δέντρα όπως άλλοι μιλούν με τον Θεό.

Και όμως, εδώ και είκοσι χρόνια, η Δασική Υπηρεσία αποδιοργανώθηκε συστηματικά και μεθοδικά. Οι διορισμοί δασολόγων σταμάτησαν, οι οργανικές θέσεις έμειναν κενές και οι ελάχιστοι που απέμειναν παλεύουν με τα χαρτιά, όχι με τα δέντρα. Η γηράσκουσα γενιά των τελευταίων δασικών υπαλλήλων, μεσήλικες πια ή και συνταξιούχοι, κουβαλούν στη μνήμη τους τεχνογνωσία που χάνεται με κάθε κηδεία.

Τα δάση καίγονται, η πολιτεία σιωπά

Δημήτρης Καπετανάκης*

Τα τελευταία 18 χρόνια, πάνω από το 8% της συνολικής έκτασης της Ελλάδας έχει παραδοθεί στις φλόγες. Ένα ποσοστό που κάθε χρόνο αυξάνεται, μα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας απλός αριθμός στατιστικής. Πίσω από κάθε δασικό στρέμμα που χάνεται, υπάρχει ένα οικοσύστημα, ένας πνεύμονας πρασίνου, μια ασπίδα απέναντι στην κλιματική κρίση, και η απώλειά του αφορά όλους μας.

Το 2018, η χώρα βίωσε μια από τις πιο μαύρες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της: την τραγωδία στο Μάτι, με δεκάδες νεκρούς. Αντί αυτή η καταστροφή να λειτουργήσει ως καμπανάκι για ουσιαστική θωράκιση της πολιτικής προστασίας, φαίνεται πως λειτούργησε περισσότερο ως παρένθεση σε έναν διαρκή κύκλο αδράνειας και πρόχειρων χειρισμών.

Το καλοκαίρι του 2024, η φωτιά ξεκίνησε από τον Βαρνάβα και έφτασε μέχρι το Πάτημα Χαλανδρίου. Δασικές εκτάσεις, άγρια ζώα, σπίτια και περιουσίες έγιναν στάχτη μέσα σε λίγες ώρες. Κι όμως, η επίσημη κρατική αφήγηση περιορίστηκε, ξανά, στο γνωστό μοτίβο: «Οι ισχυροί άνεμοι ευθύνονται». Μια βολική δικαιολογία, σχεδόν τελετουργική, που αποδίδει τα πάντα στον καιρό και αθωώνει την ανθρώπινη αμέλεια, την κρατική υποτίμηση της πρόληψης και την έλλειψη σχεδιασμού.

Το παράλογο του AntiNero

Το Πρόγραμμα Antinero[1], που εφαρμόζεται ως απάντηση στις συχνές δασικές φωτιές στην Ελλάδα, παρουσιάζεται από την κυβέρνηση ως ο κύριος τρόπος πρόληψης και προστασίας των δασών. Ωστόσο, το πρόγραμμα έχει προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες και κριτική[2] από ειδικούς για τα δάση, περιβαλλοντολόγους και την επιστημονική κοινότητα για τις επιπτώσεις του στο περιβάλλον.

Αν και στοχεύει στην προστασία από τις φωτιές μέσω καθαρισμού των ξερών κλαδιών και φύλλων, το πρόγραμμα δεν προσαρμόζεται στις τοπικές ανάγκες κάθε περιοχής. Αντί να αποδεικνύεται αποτελεσματικό στην πρόληψη των πυρκαγιών, οι επεμβάσεις του φαίνεται να οδηγούν σε επιπλέον καταστροφή του περιβάλλοντος και σε μείωση των διαφορετικών ειδών φυτών και ζώων, χωρίς πραγματικό όφελος για την πρόληψη των πυρκαγιών. Η αφαίρεση ξύλων και φυτών που παίζουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της φυσικής ισορροπίας γίνεται με γρήγορους ρυθμούς, κάτι που χειροτερεύει την κατάσταση των δασών και απειλεί τις φυσικές διαδικασίες. Σε πολλές περιπτώσεις, οι μεγάλες επεμβάσεις του Antinero έχουν αφαιρέσει από τα δάση καταφύγια για τα ζώα, αυξάνοντας παράλληλα την πιθανότητα πλημμυρών.

Ανεπαρκής έλεγχος για το περιβάλλον

Το πρόγραμμα δεν περνάει από τους απαραίτητους ελέγχους για το περιβάλλον και δεν εφαρμόζεται σωστή εκτίμηση των επιπτώσεων, όπως απαιτεί η ευρωπαϊκή νομοθεσία για έργα με μεγάλες επιπτώσεις σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 42/2001 και τους ελληνικούς νόμους. Ειδικά για προστατευόμενες περιοχές, ο νόμος απαιτεί προηγούμενη εκτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον, την οποία το Antinero παρακάμπτει, καταλήγοντας να αντιμετωπίζει όλα τα δάση της χώρας με τον ίδιο τρόπο, αγνοώντας τις τοπικές διαφορές σε κλίμα, τοπίο και είδη φυτών και ζώων.