Πενήντα χρόνια πολιτικής εναντίον των ελληνικών δασών

Ένα πολιτικό κατηγορητήριο

του Παύλου Κωνσταντίδη

Η καταστροφή των ελληνικών δασών δεν είναι ατύχημα.
Δεν είναι αποτέλεσμα καμιάς κλιματικής κρίσης.
Δεν είναι αποτέλεσμα των πυρκαγιών.
Είναι αποκλειστικό αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών.
Για μισό αιώνα το ελληνικό κράτος ψηφίζει νόμους που αποδυναμώνουν την προστασία των δασών, διαλύουν τη Δασική Υπηρεσία και ανοίγουν τον δρόμο σε κάθε είδους «αξιοποίηση».
Η ιστορία είναι γραμμένη σε νόμους.
Και οι νόμοι δεν καίγονται στις πυρκαγιές.
Μένουν.

1979
Ο βασικός δασικός νόμος που άρχισε να ξηλώνεται

Το 1979 ψηφίστηκε ο βασικός νόμος προστασίας των δασών.
Νόμος 998/1979
Ήταν η εφαρμογή της συνταγματικής επιταγής του άρθρου 24 για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και καθόρισε το θεσμικό πλαίσιο διαχείρισης των δασών της χώρας.
Ο νόμος αυτός δημιούργησε ένα αυστηρό καθεστώς προστασίας.
Η φιλοσοφία του ήταν απλή.
Το δάσος προστατεύεται πρώτα.
Οι δραστηριότητες έρχονται μετά.
Από τότε μέχρι σήμερα ο νόμος αυτός δεν καταργήθηκε.
Αλλά τροποποιήθηκε δεκάδες φορές.
Και κάθε τροποποίηση έκοβε και λίγο από την προστασία.

1987
Ο νόμος των βοσκοτόπων

Το 1987 ψηφίστηκε ο Νόμος 1734/1987
Με τον νόμο αυτό επιχειρήθηκε να μετατραπούν τεράστιες εκτάσεις δασικών γαιών σε «βοσκότοπους», αφαιρώντας τους στην πράξη τη δασική προστασία.
Η έννοια ήταν απλή.
Αν δεν είναι δάσος, δεν προστατεύεται ως δάσος.
Έτσι λειτουργεί η νομοθετική αλχημεία.

1998
Η πιο μοιραία απόφαση

Το 1998 ψηφίστηκε ο Νόμος 2612/1998
Με αυτόν η δασοπυρόσβεση αφαιρέθηκε από τη Δασική Υπηρεσία και μεταφέρθηκε στο Πυροσβεστικό Σώμα.
Η απόφαση αυτή άλλαξε τα πάντα.
Η Δασική Υπηρεσία έχασε τον επιχειρησιακό ρόλο της.
Η πρόληψη εξαφανίστηκε από την πολιτική πυρκαγιών.
Η φωτιά αντιμετωπίστηκε πλέον ως αστικό συμβάν.
Σαν να καιγόταν πολυκατοικία.
Μόνο που το δάσος δεν είναι πολυκατοικία.

2000 – 2010
Η περίοδος της αργής αποψίλωσης

Αυτή τη δεκαετία δεν υπήρξε ένας μεγάλος νόμος.
Υπήρξε κάτι χειρότερο.
Μια αργή διοικητική αποδυνάμωση.
Η Δασική Υπηρεσία άρχισε να αδειάζει από προσωπικό.
Οι δασοφύλακες μειώθηκαν.
Οι προσλήψεις πάγωσαν.
Τα δασαρχεία έμειναν με το μισό προσωπικό.
Το κράτος αποσύρθηκε από το δάσος.

2014
Η νομοθεσία της «ανάπτυξης»

Το 2014 ψηφίστηκε ο Νόμος 4280/2014
Ο νόμος αυτός άνοιξε ευρύτερα τον δρόμο για επεμβάσεις μέσα σε δασικές εκτάσεις και για έργα ανάπτυξης.
Η λέξη «ανάπτυξη» μπήκε δυναμικά μέσα στη δασική νομοθεσία.
Και όταν μπαίνει η λέξη ανάπτυξη στο ελληνικό κράτος, συνήθως ακολουθεί μια μπουλντόζα.

2016 – 2017
Η αναδιάρθρωση της εκμετάλλευσης των δασών

Την περίοδο αυτή ψηφίστηκαν οι
Νόμος 4423/2016
Νόμος 4467/2017
Οι νόμοι αυτοί άλλαξαν το πλαίσιο λειτουργίας των δασικών συνεταιρισμών και της εκμετάλλευσης των δασών.
Το παραδοσιακό μοντέλο δασοπονίας άρχισε να μετατρέπεται σε σύστημα εργολαβιών.

2020
Ο νόμος που άνοιξε την πόρτα παντού

Το 2020 ψηφίστηκε ο Νόμος 4685/2020
Ο νόμος αυτός άλλαξε βαθιά το πλαίσιο περιβαλλοντικής αδειοδότησης και διεύρυνε τις δυνατότητες εγκατάστασης ενεργειακών έργων ακόμη και σε δασικές περιοχές.
Παράλληλα επηρέασε τη διαδικασία των δασικών χαρτών.
Και εκεί που η Ελλάδα περίμενε δεκαετίες να αποκτήσει δασολόγιο, το θεσμικό πλαίσιο άρχισε ξανά να χαλαρώνει.

2020
Το κράτος της καταστολής

Την ίδια χρονιά ψηφίστηκε ο Νόμος 4662/2020
Η πολιτική για τις πυρκαγιές οργανώθηκε γύρω από έναν μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων.
Περισσότερα εναέρια μέσα.
Περισσότερη καταστολή.
Λιγότερη δασική διαχείριση.
Η πρόληψη έμεινε πάλι πίσω.

2022 – 2025
Οι διαδοχικές τροποποιήσεις

Ο βασικός δασικός νόμος τροποποιείται συνεχώς με νεότερες διατάξεις και νόμους που αλλάζουν επιμέρους άρθρα του.
Το αποτέλεσμα είναι ένα δαιδαλώδες νομοθετικό πλαίσιο.
Και όταν η νομοθεσία γίνεται λαβύρινθος, οι πιο ισχυροί βρίσκουν πάντα την έξοδο.

2026

Η κυβέρνηση νομιμοποίησε την προδιαγεγραμμένη καύση (Ν.5281/2026).
Η φωτιά γίνεται εργαλείο διαχείρισης του δάσους σε μια χώρα που έχει αφήσει τα δάση χωρίς δασοφύλακες.
Το κράτος δεν προστατεύει το δάσος.
Παίζει με τη φωτιά.

Η νέα πραγματικότητα

Σήμερα η εικόνα είναι απλή.
Το κράτος επενδύει δισεκατομμύρια στην κατάσβεση των πυρκαγιών.
Και ψίχουλα στη διαχείριση των δασών.
Τα βουνά γεμίζουν δρόμους για ανεμογεννήτριες.
Τα δάση καθαρίζονται με εργολαβίες τύπου Antinero.
Η Δασική Υπηρεσία παραμένει υποστελεχωμένη.
Το δάσος αντιμετωπίζεται σαν χώρος.
Όχι σαν ζωντανό οικοσύστημα.

Η αλήθεια που κανείς δεν λέει

Οι πυρκαγιές δεν είναι το πρόβλημα.
Οι πυρκαγιές είναι το αποτέλεσμα.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι το ελληνικό κράτος εγκατέλειψε το δάσος.
Και ένα δάσος που εγκαταλείπεται δεν χρειάζεται εμπρηστές.
Καίγεται μόνο του.

Πηγή: Παύλος Κωνσταντινίδης